DNA: Datgloi hanes dwfn y Preseli, Cymru a’r Byd. Gŵyl Bro’r Preseli. Hydref 2026
Ffynonellau a darllen pellach
Bwriad y llyfryddiaeth hon yw cynnig trywyddau pellach ar gyfer y prif bwyntiau a godwyd yn ystod y ddarlith – yn hytrach na bod yn adolygiad trylwyr o’r llenyddiaeth. Mae’n ddrwg gennyf os nad oes modd ichwi agor ambell bapur yn llawn (nad ydynt yn ffynhonnell agored). Gobeithio bydd modd defnyddio’r crynodebau i ddarganfod ffynonellau eraill sydd am ddim. Mae croeso ichwi gysylltu â mi yn uniongyrchol.
Rwyf wedi cynnwys nifer o gyfeiriadau at Wicipedia (Cymraeg). Mae hwn er mwyn fy ysgogi i, ag eraill, i fynd ati i’w helaethu !
Bydd y tudalen hwn ar gael yn llawn cyn gynted ag y bo modd ar ôl y ddarlith.
Olion homininau cynnar
Llinell amser: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Human_timeline
João d’Oliveira Coelho, Robert L. Anemone, René Bobe & Susana Carvalho (2026) Parting ways: Pan-Homo divergence revisited. (Natural History, Behaviour and Evolution of Primates in Modern African Landscapes). Primates 67, 549–565 https://link.springer.com/article/10.1007/s10329-026-01269-w
Jean-Jacques Hublin (Paris) et al (2026) Early hominins from Morocco basal to the Homo sapiens lineage. Nature 649, 902–908 https://www.nature.com/articles/s41586-025-09914-y
Paleolithig diweddaraf
Llinell amser yr Oes Paleolithig (tua 50,000-12,000 blwyddyn yn ôl) (https://en.wikipedia.org/wiki/Upper_Paleolithic)
- Emiran (50–40 ka)
- Ahmarian (46–42 ka)
- Baradostian (36–18 ka)
- Aurignacian (35–29 ka)
- Zarzian (20–10 ka)
- Kebaran (18–12.5 ka)
- Trialetian (16–8 ka)
- Natufian (14.5–11.5 ka)
- Khiamian (12.2–10.8 ka)
- Bohunician (48–40 ka)
- Châtelperronian (44.5–36 ka)
- Lincombian-Ranisian-Jerzmanowician (43–32 ka)
- Aurignacian (43–26 ka)
- Szeletian (41,000-37,000)
- Périgordian (35–20 ka)
- Gravettian (33–24 ka)
- Pavlovian (29–25 ka)
- Solutrean (22–17 ka)
- Epigravettian (20–10 ka)
- Magdalenian (17–12 ka)
- Hamburg (15.5–13.1 ka)
- Federmesser (14–12.8 ka)
- Azilian (14–10 ka)
- Ahrensburg (13–12 ka)
- Swiderian (11–8 ka)
- Khormusan (42–18 ka)
- Iberomaurusian (25–11 ka)
- Mushabian
- Halfan (22–14 ka)
- Qadan (15—11 ka)
- Sebilian (15–11 ka)
- Eburran (15–5 ka)
- Magosian (10–8 ka)
Afontova Gora (21–12 ka)
Mal’ta–Buret’ (24–15 ka)
Isabell Schmidt ac Andreas Zimmermann (2019). Population dynamics and socio-spatial organization of the Aurignacian: Scalable quantitative demographic data for western and central Europe. PLOS One. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0211562
